خلاصه ای از بعضی قسمتهای کتاب سایبر
کتاب روزنامه نگاری سایبرچکیده رساله دکتری ،دکتر شکرخواه یکی از اساتید عزیز در حوزه ارتباطات است که تحت عنوان روزنامه نگاری سنتی و روزنامه نگاری سایبر در جامعه اطلاعاتی دفاع شده . من وهمه شما دوستان عزیز می دانیم این کتاب علاوه بریک منبع درسی مفید برای روزنامه نگاران و دانشجویان ارتباطات در تمامی مقاطع ؛میتواند یک اثر مفید برای دست اندرکاران سایت های مختلف خبری باشد...
اینترنت یا شبکه شبکه ها در بستر جنگ سرد متولد شد زمانی که اسپوتنیک نخستین ماهواره شوروی در سال 1957به فضا پرتاب شد رقابت سختی بین آمریکا و شوروی وجود داشت .وزارت دفاع آمریکا در واکنش به این اقدام آژانس پروژه های پیشرفته پژوهشی یا آرپانت را در سال 1969تاسیس کرد و بنابراین آرپانت را میتوان محصول جنگ سرد و پدر اینترنت دانست که از ابتدا قرار بود حافظ اطلاعات محرمانه نظامی آمریکا در برابر حمله احتمالی هسته ای شوروی باشد اما به تدریج در دهه 1980به مفهوم امروزین آن فراگیر شد . در ماه مارس 1989 تیم برنزلی خا لق محیط وب شد . مردم اکنون با داشتن یک کامپیوتر میتوانند وارد سپهر جهانی اطلاعات شوند .
شیگاگو تریبیون نخستین نسخه روزنامه الکترونیک
محیط وب توانست جایگاهی تازه براین نوع جدید ازروزنامه نگاری ایجاد کند که در ماه مه سال 1992روزنامه شیکا گو تریبیون آمریکا نخستین روزنامه الکترونیک را با نام شیکا گو آنلاین بر روی وب فرستاد .
منافع برخواسته ازتبدیل شدن روزنامه های نوشتاری به روزنامه های سایبر میتوان :
سهولت کاربری رسانه های سایبردردسترسی به خبرها، متن مقالات و امکان جستجو درآرشیو که باعث جلب مشترکان الکترونیک خواهد شد .
روزنامه نگاری سایبر حکم متنی را دارد که درون فرامتن جامعه اطلاعاتی مفاهیم عدیده ای به خود می گیرد.
جامعه اطلاعاتی نوع تازه ای از جامعه است که مفهوم مرکزی آن را اطلاعات و تکنولوژی شکل میدهد وجایگزین جامعه صنعتی است و با مفاهیمی چون فرا صنعتی دانیل لرنر ،جامعه فرا مدرن ،جامعه معرفتی و...رابطه دارد .
هدف ابتکار روزنامه نگاری مدنی گردهم آوردن مردم برای بحث بر سر مسائل و مشکلات عمومی و آشنا سازی آنان با شیوه های کاربرد رسانه ای چون اینترنت در حل مسائل و مشکلات عمومی است .
موج اول: روزنامه نگاری آنلاین از دیدگاه وین کراسبی که از کارشناسان مطرح رسانه های نوین است در سال های 1982تا 1992شکل گرفته و طی آن تجارب نشرآنلاین به غلبه شرکتهای بزرگی نظیر ای ام ال انجامیده است .
موج دوم: از سال 1993ایجاد شده که برخواسته از ورود سازمانهای خبری به عرصه اخبار آنلاین است .
موج سوم: با پیدایش تما سهای مرسوم به بی سیم – پهن باند آغاز شده است .
با ورود اینترنت ،برای نخستین بار اخبار توسط نهادهای خارج از حوزه روزنامه نگاری تولید میشوند .در اینجا میتوان پرسید که آیا با گسترش یافتن گستره همگانی دیجیتال در نهایت امر پدیده روزنامه نگاری سنتی را حذف میکند ؟یا مکمل آن است و یا رقیب آن ؟
فن آوری نوین ارتباطی به عنوان زیر ساخت روزنامه نگاری سایبر در قالب رسانه های مدرن چون وبلاگها یک نوع دموکراسی دیجیتال ولی آسیب پذیر را برای مخاطبان به وجود آورده اند که در پیوند با جامعه مدنی و اتکاءبه فرصتهای جامعه اطلاعاتی گفتمان سنتی قدرت و گفتمان حاکم بر روزنامه نگاری سنتی را همزمان به چالش فرا خوانده است .
رابطه روزنامه نگاری سایبر و جامعه اطلاعاتی
با هر دیدگاهی که به جامعه اطلاعاتی و تحولات آن نگریسته شود یک نکته غیر قابل انکار به چشم میخورد و آن بروز تحول در نقش کارکردها و توقعات مرتبط با روزنامه نگاری در حوزه های جامعه مدنی و جامعه اطلاعاتی است و به همین لحاظ ضرورت شناخت بیشتر روزنامه نگاری سایبر وروابط آن با جامعه اطلاعاتی جامعه مدنی و روابط متقابل این دو در پیوند با روزنامه نگاری سایبر آشکارتر میشود .
دور اندیشی ارتباطی
یونسکو در اثری با عنوان حافظه جامعه اطلاعاتی کاربردهای تثیبت شده اینترنت را در پنج عرصه طبقه بندی میکند :
1 - به عنوان ابزار ارتباطات و دیالوگ که اجازه تبادل پیام مستقیم و همزمان را به شرکت کنندگان مختلف میدهد و باعث تعامل تقریبا همزمان شده است .
2- به عنوان ابزاری برای یافتن اطلاعات در غول آساترین منبع اطلاعاتی که با اطلاعات دوسویه دینامیک پایگا ههای داده رسانی و کمک موتورهای جستجو تحقق یافته است .
3- به عنوان حامل نوین نشر الکترونیک و مکمل و در برخی از موارد جایگزین شیوه سنتی توزیع محتوا
4- به عنوان ابزار تجاری توزیعی و بین رسانه ای که امکان تعامل میان محصول و خدمت و خریداران و مصرف کنندگان بالقوه را فراهم کرده است .
5- به عنوان ابزار همگرایی و تلفیق متون ،تصاویر ثابت ومتحرک ،صدا و تولیدات – شنیداری در جهت ایجاد وجود تازه ای از بیان و تجسم بخشی به افکار و به خلاقیتهای انسان .
اطلاعات قدرت است بنابراین اینترنت باید به عنوان آسانترین وسیله توانمند ساختن کشورها برای عبور از راه توسعه و پیشرفت به کار برده شود .
ماهیت و گونه های روزنامه نگاری سایبر :پیش در آمد
آنلاین ژورنالیسم نوع چهارم روزنامه نگاری است و دست کم از جنبه های ابزاری و کارکردی بخاطر نوع تکنولوژیهای مورد استفاده اش با سه نوع دیگر روزنامه نگاری (رادیویی ،تلویزیونی و نوشتاری )متفاوت است
روزنامه نگار آنلاین در مرحله اول کارش در موقعیت چند رسانه گی قرار میگیرد و باید تصمیم بگیرد که کدام فرمت و رسانه مناسب کار او است . در مرحله دوم باید به این نکته فکر کند که چگونه امکان شخصی سازی
پاسخ دادن به یکایک مخاطبان را به گونه ای اختصاصی فراهم سازد. مرحله سوم این است که چگونه مطالب خود را به سایر مطالب ،آرشیو یا منابع دیگر متصل سازد .
روزنامه نگاری آنلاین به انواع زیر میتوان تقسیم کرد :
- سایتهای جریان اصلی خبری
- سایتهای نمایه ای و مقوله ای
- سایتهای متا و تفسیری
- سایتهای مشارکتی و مباحثه
انواع روزنامه نگاری مدرن
1- روزنامه نگاری مبتنی برحاشیه نگاری
متمرکز بر روزنامه نگاری با مشارکت مخاطبان است برای اولین بار در فوریه 1995پرفسور پاول به کار برد .این نوع از روزنامه نگاری مبتنی بر هایپرلینک است ،مخاطب در آن نه منفعل ،بلکه فعال است و به نیروهای متفاوت و اتاق خبرهای با ابزارهای تعاملی نیاز دارد .در این نوع از روزنامه نگاری امکان افزودن نظرات مخاطبان به متن اصلی تولید شده توسط روزنامه نگار وجود دارد .
2- روزنامه نگاری مبتنی بر منبع نامحدود
اولین بار در اکتبر 1999یک نشریه آمریکایی باب کرد متمرکز برمشارکت مخاطبان است .هیچ مقاله ای راپیش از آنکه مخاطبان درباره اش نظرات خود را اعمال نکرده باشند منتشر نمیکند .آنچه در این نوع روزنامه نگاری در عمل رخ میدهد این است که مخاطبان میتوانند قبل از انتشار مطالب به بررسی مطالب وتصحیح مطالب بپردازند و نظرات خود را در آن اعمال کنند .
3- روزنامه نگاری فرا سازگارانه
محصول همگرای رسانه ای است از متون تصاویر ثابت و متحرک ،صدا و تولیدات دیداری –شنیداری در مسیر ایجاد جنبه های جدیدی از بیان و تجسم بخشیدن به افکار ،ایده ها و تجسم بخشیدن به خلاقیتهای انسان بکار برده میشود .
همگرایی رسانه ای
همگرایی رسانه ای باعث شده تااطلاعات با فرمت های مختلف نه تنها با یکدیگر قابل انطباق باشند بلکه بتوانند وارد حریم ابزارهای دیگری چون موبایل ،ویدئو و تلویزیون شوند و در سطوح مختلف چون بخش خصوصی وعمومی فرهنگهای برتر و نازلتر ،مدرنیسم و پست مدرنیزم در جریان باشد .
در عرصه رسانه ای پنج فرایند به چشم میخورد: تکنولوژی (دیجیتال شدن )اقتصاد (همگرایی افقی صنایع)
اجتماع(چند وظیفه ای شدن )فرهنگ (تولید مطلب توسط مخاطبان )و جهان (دهکده جهانی مک لوهان )
مفهوم روزنامه نگاری سایبر
برای درک پدیده روزنامه نگاری سایبر باید به دست اندرکاران این عرصه و منابع محدود موجود مراجعه کرد
روزنامه نگاری سایبر و ممیزه های آن با روزنامه نگاری سنتی و آنلاین ژورنالیسم
روزنامه نگاری سایبر با روزنامه نگاری سنتی به طور آشکار تفاوت دارد .
مایک گا دوین نویسنده انگلیسی در این خصوص میگوید :
در انگلیس قرن هجدهم برای روزنامه نگاری آموزش نمی دیدند کافی بود چاپکار باشید تا ناشر هم بشوید. اما حالا افراد قدرت دسترسی و همچنین توان آفرینش روزنامه نگاری شخصی را دارند حروف متحرک چاپ جهان را به خوانندگان جهان تبد یل کرد و تکنولوژی کامپیوتر همه جهان را به روزنامه نگاران مشارکت گر فعال بدل کرده است .
ملیندا گیبسون مدیرانجمن رسانه ای الکترونیک آمریکا در کنفرانس جهانی نشر الکترونیک در نوامبر 2004میگوید :
در حال حاضر ماهیانه و بطور میانگین 29میلیون کاربر از وب سایت های صد روزنامه برتر آمریکا دیدن میکنند در مقایسه با میزان کاربران موتور جستجوی گوگل در همان دوره زمانی به جای 29میلیون کاربر با رقم 4/57میلیون کاربر مواجه میشویم.
ژورنالیسم: انقلاب در راه
بنیانگذار مایکروسافت در کنفرانس سالانه انجمن روزنامه نگاران در آمریکا اعلام میکند :این دهه ،دهه دیجیتالی نام گرفته است چرا که با پایان این دهه تعداد فعالیتهای که ممکن است با دیدگاه دیجیتالی تغییر کند بسیار وسیع است .
کامپیوترهای شخصی هنوز بعنوان ذخیره کننده ،ویرایش کننده و انتشار دهنده مطالب ،نقش مرکزی را بر عهده دارند که میتواند عوامل متعددی داشته باشد .یکی از عوامل لوح یا صفحه است این اختراع یک کامپیوتر
بدون صفحه کلید است یک خودکار دارد که به راحتی میتوان با آن بر روی صفحه یادداشت نوشت و یادداشت به کامپیوترمنتقل و در آن ذخیره میشود .به راحتی میتوانید در حاشیه مطالب موجود نظرتان را به مطا لب اضافه کرده تادیگران آنرا بخوانند .
بدین ترتیب با داشتن چند ابزار ساده میتوان اطلاعات را بر روی وب برای همه منتشر کرد میزان انتشار از پایین به بالا در حال گسترش است .در آینده خبرنگاران قادر خواهند بود به راحتی از طریق کامپیوترهای کوچک ،عکس بگیرند ،متن بنویسند ،صدا گذاری کنند و همه کاره خود باشند و برای انتشار اخبار محدودیتی وجود نخواهد داشت و اطلاعات میتوانند بسیار سریع قابل دستیابی باشند .
مخاطبان آنلاین
یک پژوهش که تحت عنوان وضعیت رسانه های خبری در سال 2004درباره روزنامه نگاری آمریکا که از سوی موسسه پژوهشی پیو به عمل آمده است این چنین استنبا ط میشود که :این تحقیق در واقع از انتقال گفتمان قدرت از روزنامه نگاری سنتی به سوی مخاطبان، خبر میدهد آنها بر این باورند که نقش روزنامه نگار به عنوان سردبیر ،بررسی کننده و ترکیب گر در حال ضعیف شدن است و در مقابل این مخاطبان هستند که در قبال اخبار ،فعالتر میشوند .
روزنامه نگاری شهروند
هایفیلد عضو کمیته اجرایی بی بی سی و مسئول خروجی اینترنت تلویزیون تعاملی و خبر رسانی با موبایل نیز هست در یک گفت و شنود اینترنتی با تاکید بر این نکته که بی بی سی در موج تازه روزنامه نگاری به کلام دقیق تر روزنامه نگاری شهروند به پیشتازی خود ادامه خواهد داد ازاستراتژی روزنامه نگاران در رویارویی
با روزنامه نگاری اینترنتی حرف زد و از انتقال قدرت از روزنامه نگاری سنتی به سوی مخاطبان خبر داد :
یکی از بزرگترین تغییراتی که در گزارشکری اخبار اتفاق افتاده است این است که حالا نباید همه گزارشها را
خبرنگاران و گزارشگران منتشر کنند. مخاطبان هم میتوانند پیوسته مقالات ، نظرات ،تفاسیر ،عکسها و حتی تصاویر ویدئویی که تهیه کرده اند برای ما ارسال کنند . در این زمانه بزرگترین مبارزه مربوط به حفظ دو مقوله بیطرفی و کیفیت در دنیایی است که اهالی آن همه درگیر تولید محتوا هستند .یکی از گرایشهای کلیدی اجتماعی در یک جامعه لایه لایه خواست مردم برای درگیری و مشارکت بیشتر در ساز و کار رسانه ای است و این جایگزینی است برای نهادهای که دردنیای واقعی سراغ داریم .
اتاق اخبار آینده
اتاق اخبار آینده که اکنون در کانون بحث های مرتبط با نشر بین رسانه ای قرار گرفته توسط ایفرا سازمان پژوهشی فعال در صنایع روزنامه ای در یک پروژه مشترک با دانشگاه کارولینای جنوبی تحقق یافته است .اتاق اخبار آینده آمیزه ای از تکنولوژی های تازه و روشهای تاز کار در جهان نشر بین رسانه ای است.
بی تردید همگرایی رسانه ای یعنی حضور اطلاعات در همه زمانها و مکانها باقابلیت دسترسی همزمان ،موضوع روز مشتریان گرسنه اطلاعات است .در عین حال برای شرکتهای رسانه ای و روزنامه نگاران شاغل در حکم یک چالش بزرگ است که چطور میتوان از کارایی فزاینده کانالهای بی شمار و از قابلیت اطلاع رسانی همزمان آنها بهره گرفت ؟
ایفرا در پاسخ به همین سوال ،به همکاری نزدیکی با دانشگاه کارولینای جنوبی پرداخته است تا شکل اولیه اتاق خبر آینده پدید آید . اتاق خبر که ایفرانیوز پلکس نام دارد به این منظور طراحی شده تا امکانات پژوهشی آموزشی و پرورشی را به طور همزمان و دریک مکان در اختیار داشته باشد .
این اتاق خبر که در کنار ایستگاه چند رسانه ای منطقه ای و رادیو تلویزیون فرهنگی – آموزشی آن قرار گرفته از حمایتهای فنی این ایستگاه نیز برخودار است ،میتواند از تجارب رادیو و تلویزیون آموزشی ، تکنولوژیهای پخش تلویزیونی و ماهواره ای ، شبکه رادیویی ، اینترنت پرسرعت و سیستم ویدئو کنفرانس موجود نیز بهره ببرند .از دیگر سو نهادهای نشر ،بنیادها و دست اندرکاران تولید تکنولوژی هم در چهارچوب مصمم به کمک به پیشبرد این پروژه هستند . برای مواجهه با چالشهای عصر اطلاعات ،روزنامه نگاران و دست اندرکاران برای کار کردن در این نوع اتاقهای خبر باید مهارتهای تازه ای را بیاموزند، با گردش کار جدید آشنا شوندو در عین حال منابع و شکلهای سازمانی جدید را بشناسند و به همین دلیل هم هست که نیوزپلکس در صدد فاصله گرفتن از رویه های سنتی و سرمایه گذاری بر روی تکنولوژیهای نوین ارتباطی و گردش کارهای غیر سنتی است .
در روزنامه نگاری سایبر همه ابزارها و وسایل و حتی مکانها باید به نحوی از انحاء قابل تغییر و جابجایی باشند و بتوانند شکلهای گوناگونی به خود بگیرند و این یکی از ویژگیهای سازمان دینامیک امروز است . اگرچه ادبیات مریوط به روزنامه نگاری سایبر و جامعه اطلاعاتی هنوز بسیار جوان است اما ضرورت طرح آزادانه و بی مانع مسائل و توجه سران کشورها به آزادی بیان در اجلاس سران درباره جامعه اطلاعاتی قطعا بر حجم مفهوم روزنامه نگاری سایبر و تبعات فراگیر آن در آینده نزدیک خواهد افزود و به همین خاطر ،روزنامه نگاران نباید از قطار پرشتاب تحولات روزنامه نگاری سایبر و جامعه اطلاعاتی عقب بمانند .
سایتهای آنلاین و رسانه های سنتی
وب سایت بی بی سی در یک مقاله که در آن به مقایسه رسانه های اینترنتی و سنتی می پردازد چنین اظهار میکند :
روزنامه نگاری اینترنتی تلفیقی خلاق از چندین رسانه گوناگون است پس دست اندرکاران آن باید تخصص روزنامه نگاری را با دانش فنی همراه کنند . انتشار یک نشریه الکترونیک به ظاهر ساده و آسان است و بی دلیل نیست که در کنار نشریات اینترنتی معتبر و حرف ای نشریاتی را میتوان دید که از کوچکترین معیارهای حرفه ای بی بهره اند.
کسانی که با اینترنت کار میکنند ،علاوه بر سایتها و مجله های الکترونیک با سه نوع دیگر روزنامه الکترونیک هم مواجه میشوند :
نوع اول : یک نسخه فشرده اینترنتی است که شامل همه مطالب روزنامه نوشتاری نیست .
نوع دوم : اگرچه برخی از مطالب نسخه نوشتاری خود رادارد ،اما لحظه به لحظه تغییر میکند .
نوع سوم : کادرجداگانه ای دارد وعلاوه برمطالب نسخه نوشتاری،مطالب خاص خود و سرویس های مستقلی را نیز عرضه میکند .
روزنامه نگاری سایبر : کانال تازه
پروفسور پاول رئیس انیسیتوی مطالعات رسانه های نوین روزنامه نگاری سایبر را چنین تعریف میکند : روزنامه نگاری سایبر – دیجیتال – آنلاین یک کانال تازه برای تحول ،بسته بندی و توزیع اطلاعات از سوی سازمانهای خبری است .افزون بر این ،روزنامه نگاری سایبر ،محیطی است که در آن ساختن انواع خبرها امکان
پذیر است ،در این محیط انواع عناصر رسانه ای با یکدیگر ترکیب شده و باعث تعامل استفاده کنندگان از محتوا میشوند و این امر به تسهیل توزیع و پس فرست می انجامد . روزنامه نگاری سایبر در همین حال ،در حال پاشیدن بذر نوع تازه ای از روزنامه نگاری است که در آن ، برخلاف گذشته که آزادی مطبوعات فقط متعلق به مالکان مطبوعات بود ،اکنون هر کس رسانه خود را دارد .
پروفسور یحیی کمالی پور رئیس دپارتمان ارتباطات و هنرهای خلاقه دانشگاه پوردو آمریکا درهمین رابطه میگوید :
تلاقی رسانه های قدیم با کامپیوتر باعث به وجود آمدن روزنامه نگاری سایبر یا آنلاین ژورنالیسم شده است و آنچه باعث تمایز روزنامه نگاری سایبر از روزنامه نگاری سنتی میشود ،دوسویه گی و قابلیت دسترسی در آنهاست .به محض اینکه محتوای روزنامه ها دیجیتال شده و به فضای وب ارسال میشود هر کس از هر جای جهان میتواند به آنها دسترسی داشته و آنها را بخواند به طرز پیوسته ای میتواند روز آمد شود و درارتباط با موضوعات مرتبط خود قرار گیرد . جنبه دیگر تمایزبخش روزنامه نگاری سایبراز روزنامه نگاری سنتی ،ارائه مصاحبه های زنده است .با این همه روزنامه نگاری سایبر به تکامل و گسترش در جهات مختلف ادامه خواهد داد .
انواع روزنامه نگاری سایبر
کرافورد کیلییان نویسنده کانادایی در حوزه روزنامه نگاری سایبر و وب نویسی میگوید سه نوع روزنامه نگاری سایبر وجود دارد :
نوع اول روزنامه نگاری سایبر:
نسخه آنلاین روزنامه و مجلات سنتی است که هم شامل همه مطالب نسخه نوشتاری و در عین حال شامل مطالب بیشتری است که در خود روزنامه موجود نیست . هدف از این نوع سایبر ژورنالیسم عمدتا تجاری است .
نوع دوم روزنامه نگاری سایبر:
بیان آنلاین دیدگاههای گروههای مدافعه گر ،مشتمل بر انعکاس خبرها گزارشهای مربوط به گروهها و هوادارانشان است . بر مسائلی چون محیط زیست ،مسائل سیاسی ، مسائل مذهبی ، مسائل اجتماعی و غیره متمرکز است .د ر این نوع از روزنامه بر فرایندهای از افکار عمومی نور انداخته میشود که رسانه های تجاری یا هنوز متوجه آنها نشده اند و یا تمایلی به انعکاس آنها ندارند
نوع سوم روزنامه نگاری سایبر :
در واقع بازتاب آرا و گزارش های افراد یا گروههای است که اگر چه خودشان در رسانه های تجاری کار میکنند اما خواستار دریچه ای برای انعکاس خود هم هستند . ممکن است در حوزه های غیر کاری خود هم مثل آموزش حقوق و...کاملا حرفه ای باشند .
شش سطح دوسویه گی در روزنامه نگاری سایبر
شش سطح دو سویه گی مورد استفاده در روزنامه نگاری سایبر که مورد استفاده رسانه های آنلاین نیست ،در سال 1989توسط کری هیتر شناسایی شد :
سطح اول :عبارت است از پیچیدگی انتخاب موجود یا داشتن امکانات بیشتر جستجو در حوزه های مورد نظر مخاطب
سطح دوم :تلاشی است که کاربران باید اعمال کنند که در واقع معرف درصد تلاش کاربر نسبت به درصد تلاش سیستم است کاربر صرفا درخواست تماشای صفحه را برای رسانه سایبر منتقل میسازد و هرچه تلاش مخاطب برای کسب اطلاعات مورد نظر کمتر با شد ،رسانه مورداستفاده اوسایبرتراست .
سطح سوم : میزان پاسخ دهندگی است . پاسخ دهندگی در روزنامه های سایبر صرفا با اتکاء بر انسان نیست کامپیوترها هم در این پاسخ دهندگی نقش هایی را بر عهده میگیرند .اوج دوسویه گی رسانه های سایبر همین تلفیق نقشهای ارتباطی انسان و ماشین در فرایند ارتباط است که در عمل به دوسویه گی هوشمند می انجامد .
سطح چهارم :تسهیل ارتباطات بین فردی است .استفاده از فرومهای بحث و چت روم های زنده جزو موارد
رایج در رسانه های سایبر است .
سطح پنجم :سهولت در افزایش اطلاعات است .این حالت دوسویه گی در واقع خاص رسانه های سایبر است که در آن مخاطب در نقش سردبیر وارد عمل میشود و به اطلاعات رسانه سایبر ی که در حال مطالعه آن است می افزاید .برخی از مواردی که رسانه های سایبر امکان افزودن اطلاعات را به مخاطبان خود می دهند از این قرار
است :افزودن صفحات وب ،صفحات ویژه و سرگرمی ،نوشتن نقد فیلم و نمایشنامه ،و...بالاخره نوشتن خبرها و گزارشهای فرهنگی و سرگرم کننده .
سطح ششم :امکان نظارت بر کاربرد سیستم است .این امکان را به وجود آورده اند تا از سلائق مخاطبان خود مطلع باشند .
اینترنت ،مهمترین دستاورد انقلاب ارتباطات ،به پیدایش روزنامه نگاری اینترنتی انجامید و رابطه نشریه و خواننده،رابطه رسانه صوتی و تصویری و مخاطب را از رابطه یک سویه به رابطه ای متقابل و میان کنشی ارتقاء داد . نشریات اینترنتی در تحقق دو کارکرد اساسی روزنامه نگاری یعنی اطلاع رسانی و طرح افکار و آرای متفاوت نه تنها
مکانیزم های متفاوت سانسور ،خود سانسوری ، سرمایه و توزیع را خنثی کردند ،بلکه از محدوده ژورنالیسم مکتوب ،صوتی تصویری فراتر رفته و کارکردهای جدید خود را نیز خلق کردند .
تعامل در روزنامه نگاری سایبر
به طور کلی سه نوع تعامل یا کنش و واکنش متقابل و دوسویه گی در رسانه های سایبر وجود دارد :
تعامل جستجو گرانه ،تعامل کارکردی ،تعامل انطباقی
تعامل جستجو گرانه :مثل رفتن به صفحه بعد با دکمه برگشت در مرورگر . این تعامل را بعنوان اساس تحرک بسیار راحت مخاطب در سایت میتوان در نظر گرفت .
تعامل کارکردی :مثل دریافت یا ارسال اتوماتیک پاسخ نامه های الکترونیک
تعامل انطباقی :مثل امکا ن استفاده از فروم و چت روم ها
پروفسور مایندی مک آدامز طراح توسعه محتوایی سایت واشنگتن پست در تعریف روزنامه نگاری سایبرمیگوید: روزنامه نگاری سایبر همان آنلاین ژورنالیسم است اما معتقدم اگر صرفا محتوای رسانه های مثل تلویزیون، روزنامه و غیره را بر روی محیط وب بیاوریم ،نمی توانیم بگوییم حالا صاحب آنلاین ژورنالیسم هستیم ،چرا که این چیزی نیست جزء ژورنالیسم روزنامه ای یا ژورنالیسم تلویزیونی که فقط بر روی وب قرار گرفته است. آنلاین ژورنالیسم همیشه باید با ویژگیهای رسانه های آنلاین نوشته ،گزارش و تولید شود .روزنامه نگار آنلاین پیوسته به دنبال عکس بیشتر ،صدای بیشتر و شیوهای روایت بصری تر رویدادها است پیوسته به اصل مطلب می اندیشد و از طولانی نویسی پرهیز میکند .
برتران پکه ری سردبیر وبلاگ نویسان جهان در تعریف روزنامه نگاری سایبرمیگوید :
روزنامه نگاری سایبر پدیده ای جدید و بسیار مهیج است و به ژورنالیسم رادیوی بسیار شباهت دارد .هر ساعت و یا هر دقیقه باید مطالب را آپدیت کنید ، حال آنکه در روزنامه نگاری به اصطلاح سنتی روزنامه یکبار در روز چاپ میشود .
دکتر رالف برنگر استاد برجسته روزنامه نگاری و ارتیاطات جمعی در تعریف روزنامه نگاری سایبر بر مخاطرات ناشی از فقدان حالت چهره به چهره ،اهمال در استفاده از منابع خبری غیر موثق تکیه کرده میگوید روزنامه نگاری سایبر گرد آوری اخبار و حقایق از منابع بین المللی، منطقه ای و محلی از طریق اینترنت است . بندرت از نظر ارتباطی در حالت چهره به چهره یا شخص به شخص قرار میگرد . به دلیل فقدان جنبه انسانی روزنامه نگاران باید مراقب جنبه انرژیک در کار باشند .از جنبه اعتبار منبع باید منابع مورد استفاده خود را به دقت بررسی کنند .
پرفسور لارنس پیناک استاد ژورنالیسم دانشگاه میشیگان روزنامه نگاری سایبر را چنین تعریف میکند :
روزنامه نگاری سایبر به زبان ساده ،استفاده از اینترنت به عنوان حاملی برای برای گزارشگری است .
نیل نمت استاد ژورنالیسم در دانشگاه پوردو روزنامه نگاری سایبر را چنین تعریف میکند :
به پرسش در این زمینه باید در دو سطح پاسخ داد .
سطح اول خود سایبر اسپیس به عنوان یک بینش است که به حامل دیگری برای انتقال محصولات خبری تبدیل شده است .
سطح دوم روزنامه نگاری اکنون فقط به مخاطب آنلاین می اندیشد . سازمانهای خبری از مدتها پیش به سطح اول توجه داشته اما اکنون می کوشند تا به سطح دوم بصورت جدی تری بپردازند .هر دوسطح فوق به این پرسش می انجامد که از چه زمانی نشریات آنلاین بابت دسترسی به سایت هایشان تقاضای پول خواهند کرد ؟
مزایای روزنامه نگاری سایبر
1- آزادی از زمان و مکان
زمان و مکان هر دو در روزنامه نگاری سایبر نابود شده اند .فاصله مکانی کشورها هیچ مفهومی ندارد . روزنامه های سایبر همیشه و لحظه به لحظه در معرض دید مخاطب قرار دارند وساعت انتشار برای آنها هیچ مفهومی ندارد و این یعنی دسترسی سریع و آسان به اطلاعات .مثل ماجراهای پوشش رسانه ای واقعه 11 سپتامبر 2002و یا دستگیری صدام حسین در 14دسامبر 2003
فضای سایبر که روزنامه نگاران درون آن قرار میگیرند یک جهان متشکل از اطلاعات محض است جهانی که اگر چه جنبه فیزیکی ندارد و مجازی است اما جهان عینیات است-جهان داده ها ،جهانی که اجزای متشکله آن تماما اطلاعات است .
در مورد آزادی از زمان و مکان در رسانه های سایبر میتوان به دیدگاه مارک فدرمن اندیشمند برجسته عرصه صنعت تکنولوژی بسیار پیشرفته اشاره کرد :در این جهان اتصال و ارتباط بی نهایت باعث وارونگی تصور مااز ارتباطات فرهنگی و شهروندی میشود . وقتی مرزها و منطقه بندی مبتنی بر زمان حذف شود ،به معنای واقعی کلمه ما به شهروندان جهان تبدیل میشویم .که نمونه های از آنرا میتوان در محبوبیت ژانرهای موسیقی مشابه و در ظهور جنبشهای سیاسی جهانی از قبیل سبزها اشاره کرد .
وقتی گوتنبرگ حروف متحرک چاپ راساخت ،در کنار سایر پیامدها ،شاهد دو پیامد عمده بودیم .اول با توزیع انبوه کتابهای چاپ شده ،ایده ها و نظرات همه توانست بدون نیاز به حرکت خود ،در جهات مختلف حرکت کند و مسافتهای طولانی را بپیماید. دوم ظرفیت تولید مطالب چاپی بلافاصله از قدرت نویسندگان برای تولید محتوا پیشی گرفت. حالا فناوری های الکترونیک ابتدا تلویزیون و بعد اینترنت باعث دور بعدی تسریع در تولید محتوا شده اند .
اکنون بر اساس فهم از تاریخ ارتباطات باید در انتظار دو رخداد باشیم :اول تعداد نویسندگان و پدید آورندگان محتوا و میز حجم محتوا باید افزایش یابد .دوم باید در انتظار زبان مشترکی باشیم که با حوزه جغرافیایی توزیع محتوا همخوان باشد .
2- نزدیک بودن و بی واسطه
بین تولید کننده و مصرف کننده واسطه وجود ندارد و چیزی شبیه به ارتباط چهره به چهره است .امکان پس فرست بطور لحظه به لحظه برای طرفین وجود دارد .
3- پارادیم دو سویه گی :
یکی از هیجان انگیزترین ویژگیهای روزنامه نگاری سایبر ،دو سویه بودن رسانه های سایبر و تعاملی بودن آنها است .(اطلاعات هم از سوی روزنامه است و هم از سوی مخاطب )
4- فرامتن و ادبیات جهانی واژه ها:
استفاده از این امکان به معنی دستیابی مخاطب به ادبیات جهانی یک واژه است .به دیگر سخن هر واژه ای که به صورت فرامتنی عرضه میشود ، امکان دستیابی به تمام اسناد مربوط به آن واژه در اینترنت فراهم میشود.
به عبارت بهترمفهوم فرامتن این است که متون در جهان رسانه های سایبر به یکدیگر گره خورده اند و زمان
و مکان در این گره خوردگی نابود میشود .
5- پایائی و جنبه تکمیلی متن :
متون هیچگاه در رسانه های سایبر از بین نمی روند و این محصول فرامتن است . به دیگر زبان کهنگی خبر و آرشیو شدن آن که پدیده ای رایج در روزنامه نگاری سنتی است ،در رسانه های سایبر وجود ندارد. متن در رسانه های سایبر حالت پایا دارند و همه چیز همیشه در دسترس هستند .
6- گرافیک متحرک ،صدا و تصویر :
در رسانه های سایبر انواع گرافیک های ثابت و متحرک ،تصاویر تغییر یابنده ، صدا و موزیک به کمک خبرها ،مقاله ها و گزارشها می آیند تا تاثیر گذاری مطلب به اوج خود برسد .
7- پیکر بندی محتوا :
در روزنامه نگاری سایبر بر خلاف روزنامه نگاری سنتی که امکان عرضه محتوا در آن کاملا ثابت است پیکر بندی محتوا به سه شکل متصور است :
تک رسانه :استفاده از یک رسانه برای روایت موضوع – معمولا متن یا ویدئو
چند رسانه :استفاده از دو رسانه یا بیشتر برای روایت موضوع . در این حالت رسانه های مورد استفاده موضوع را به صورت مستقل روایت میکنند . در واقع در حالت ترکیبی با یکدیگر قرار ندارند.
چند رسانه گی : در این حالت دو رسانه یا بیشتر در حالت آمیخته و گره خورده با یکدیگر ،موضوع را به کمک یکدیگر روایت میکنند و در واقع د ر حالت ترکیبی با یکدیگر عمل میکنند .
8- شخصی شدن :
روزنامه های سایبر حتی می توانند برای یک نفر انتشار یابند . به این معنی که شما می توانید به روزنامه اینترنتی خود دستور بدهید چه نوع اطلاعاتی را در اختیارتان قراردهد و چه نوع اطلاعاتی را در اختیارتان قرارندهد .
9- نسل ها و کادرها :
انقلاب دیجیتال ،کادرها و حتی محتوای رسانه ها ی چاپی را غارت کرده و حتی آگهی هارا نیز از چنگ رسانه های چاپی خارج کرده است . کادر رسانه سایبر با رسانه معمولی تفاوت دارد . کادرهای رسانه سایبر باید تخصص های ویژه داشته باشند .شغلهای مثل دبیر وب ،ادیتور ویدئویی، طراح مولتی مدیا ، مسئول وب و هماهنگ کننده آنلاین .تخصصهای ویژه ی نیز برای این شغلها مورد نیاز است .
10- توزیع افقی و بدون سسله مراتب :
در رسانه های سایبر ،گیرنده یک مشارکت گر فعال است که مثل فرستنده در توزیع اطلاعات شرکت دارد و این خود از جنبه های بارز آزادی گرائی در رسانه های سایبر است و به عبارت بهتر دست کم شاهدی بر تضعیف دروازه بانی مبتنی بر سازمان رسانه ای و تبدیل شدن آن به دروازه بانی مبتنی بر سلائق فردی است .
11- گرد آوری و توزیع ویژه :
آخرین برداشت موج نویی روزنامه نگاری سایبر از رسانه های متقدم این عرصه ،الهام گرفتن از اختصار اخبار رادیو و تلویزیون بوده است . مهمترین تقلید روزنامه نگاری الکترونیک از رادیو روی آوردن به یادداشتهای کوتاه ومستقیما مربوط به موضوع است.
تغییر در شیوه های گرد آوری و انتشار دانش و اطلاعات در این انقلاب دیجیتالی چنان عمیق و چشمگیر است که تنها میتوان آنرا با اختراع چاپ بدست گوتنبرگ در قرن پانزدهم مقایسه کرد